ĐẠO ĐỨC KINH – CHƯƠNG 2

📜 Nguyên văn chữ Hán

天下皆知美之為美，斯惡已；
皆知善之為善，斯不善已。
故有無之相生，難易之相成，
長短之相形，高下之相盈，
音聲之相和，前後之相隨，恒也。
是以聖人居無為之事，行不言之教；
萬物作而弗始也，為而弗志也，
成功而弗居也。
夫唯弗居，是以弗去。

📖 Âm Hán Việt

Thiên hạ giai tri mỹ chi vi mỹ, tư ác dĩ;
Giai tri thiện chi vi thiện, tư bất thiện dĩ.
Cố hữu vô chi tương sinh, nan dị chi tương thành,
Trường đoản chi tương hình, cao hạ chi tương doanh,
Âm thanh chi tương hòa, tiên hậu chi tương tùy, hằng dã.
Thị dĩ thánh nhân cư vô vi chi sự, hành bất ngôn chi giáo;
Vạn vật tác nhi phất thủy dã, vi nhi phất chí dã,
Thành công nhi phất cư dã.
Phù duy phất cư, thị dĩ phất khứ.

🌸 Diễn giải & Chiêm nghiệm

1. Khi có “đẹp” thì đã có “xấu”

“Thiên hạ đều biết đẹp là đẹp, thì xấu đã sinh ra.”

Khi ta gọi một điều là đẹp,
ta đồng thời tạo ra một chuẩn mực.
Chuẩn mực ấy khiến điều khác trở thành không đẹp.

Cũng vậy — khi ta khẳng định “đây là thiện”,
ta đã vẽ ra ranh giới để phân biệt “không thiện”.

Đạo không phủ nhận giá trị,
nhưng nhắc ta thấy: mọi phân biệt đều tương đối.

Người còn kẹt trong đối đãi sẽ luôn dao động.
Người thấy được tính tương sinh thì tâm bắt đầu vững.

2. Vạn sự nương nhau mà thành

Có – Không sinh nhau.
Khó – Dễ tạo nhau.
Dài – Ngắn hiện nhau.
Cao – Thấp bù nhau.
Âm – Thanh hòa nhau.
Trước – Sau theo nhau.

Không có bóng tối, ta không thấy ánh sáng.
Không có gian nan, ta không hiểu bình an.

Đời sống là một mạng lưới tương quan.
Không có gì tồn tại độc lập.

Thấy được điều này, ta bớt kiêu khi ở cao,
và bớt mặc cảm khi ở thấp.

3. Thánh nhân “vô vi” giữa đời

“Thánh nhân cư vô vi chi sự.”

Vô vi không phải là không làm.
Mà là làm không cưỡng ép.

Giống như người làm vườn —
không thể kéo cây lớn nhanh,
chỉ có thể chăm đất, tưới nước, rồi thuận theo mùa.

Khi ta can thiệp quá nhiều bằng bản ngã,
mọi việc rối lên.

Khi ta lùi lại một bước,
mọi thứ tự vận hành theo luật tự nhiên.

4. “Hành bất ngôn chi giáo”

Cách dạy sâu nhất là sống.

Lời nói có thể thuyết phục,
nhưng đời sống mới cảm hóa.

Một người an tĩnh giữa sóng gió
chính là bài giảng sống động nhất.

5. Làm mà không khởi đầu, thành mà không ở lại

“Vạn vật tác nhi phất thủy dã.”

Muôn vật sinh khởi, nhưng thánh nhân không nhận mình là người khởi xướng.

“Vi nhi phất chí dã.”

Làm việc mà không để ý riêng chi phối.

“Thành công nhi phất cư dã.”

Thành tựu mà không chiếm giữ.

Khi ta làm điều gì đó chỉ để ghi nhận công lao,
ta đã buộc mình vào kết quả.

Buộc vào thì sợ mất.
Sợ mất thì sinh lo.

6. Không ở lại nơi công lao

“Phù duy phất cư, thị dĩ phất khứ.”

Chỉ vì không giữ công, nên không mất công.

Cái gì ta nắm chặt sẽ rời đi.
Cái gì ta buông ra lại bền lâu.

Giống như hương thơm —
nó lan tỏa mà không giữ lại,
nên ai cũng cảm nhận được.

🌿 Tinh thần Chương 2

• Mọi phân biệt đều tương đối

• Các mặt đối đãi nương nhau mà tồn tại

• Sống thuận tự nhiên

• Làm mà không cưỡng ép

• Thành tựu mà không chiếm hữu

• Buông công lao để không mất an nhiên

Người học Đạo không cố trở thành “tốt nhất”.
Chỉ cần sống hài hòa với quy luật.

Khi tâm không tranh hơn – thua,
cuộc đời tự nhiên quân bình.