Đạo Tạng (道藏) không hình thành trong một thời kỳ duy nhất, mà là kết quả của nhiều lần sưu tập, chỉnh lý và khắc in qua các triều đại Trung Hoa. Mỗi lần biên soạn đều phản ánh bối cảnh chính trị, tôn giáo và học thuật của thời đại đó.

Dưới đây là tiến trình lịch sử quan trọng nhất.

I. Thời Nam – Bắc triều (thế kỷ V–VI)

Giai đoạn hình thành hệ thống

Thời kỳ này chưa có “Đạo Tạng” hoàn chỉnh, nhưng đã xuất hiện ý tưởng hệ thống hóa kinh điển.

Nhân vật tiêu biểu:

• 陸修靜 (Lục Tu Tĩnh) – người đầu tiên phân loại kinh điển theo mô hình Tam Động (三洞):

  • 洞真

  • 洞玄

  • 洞神

Ông sưu tập và chỉnh lý hàng nghìn quyển kinh, đặt nền móng cho cấu trúc Đạo Tạng sau này.

➡ Đây là giai đoạn định hình khung lý luận.

II. Thời Đường (618–907)

Đạo giáo trở thành quốc giáo

Dưới triều 唐朝 (Nhà Đường), đặc biệt thời Đường Huyền Tông, Đạo giáo được hoàng thất bảo trợ mạnh mẽ.

Hoạt động quan trọng:

• Thu thập và hiệu đính kinh điển trên toàn quốc

• Thiết lập cơ quan chuyên trách biên tập

• Bắt đầu ý tưởng khắc in quy mô lớn

Tuy chưa có bản Đạo Tạng hoàn chỉnh như đời Minh, nhưng thời Đường đánh dấu:

➡ Sự chính thức hóa Đạo giáo trong cơ cấu nhà nước.

III. Thời Tống (960–1279)

Lần biên soạn quy mô lớn đầu tiên

Triều 宋朝 (Nhà Tống) tiến hành biên soạn Đạo Tạng tương đối hoàn chỉnh:

🔹 “Khai Bảo Đạo Tạng” (開寶道藏)

• Biên soạn thời Tống Thái Tông

• Lần đầu tiên khắc in hệ thống lớn

Sau đó tiếp tục chỉnh lý thành:

🔹 “Chính Hòa Đạo Tạng” (政和道藏)

Đặc điểm:

• Chuẩn hóa hệ Tam Động – Tứ Phụ

• Sắp xếp theo loại kinh – luật – luận – pháp

➡ Đây là bước tiến lớn về hình thức thư tịch học.

IV. Thời Nguyên (1271–1368)

Đạo Tạng thời Toàn Chân phát triển

Triều 元朝 (Nhà Nguyên) ủng hộ mạnh mẽ phái Toàn Chân (全真派).

Hoạt động nổi bật:

• Biên soạn “Huyền Đô Bảo Tạng” (玄都寶藏)

• Bổ sung nhiều văn bản của Toàn Chân đạo

Tuy nhiên, do chiến loạn và biến động chính trị, nhiều bản in thất lạc.

➡ Thời Nguyên là giai đoạn chuyển hướng tông phái.

V. Thời Minh (1368–1644)

Chính Thống Đạo Tạng – bản chuẩn mực

Đây là lần biên soạn quan trọng nhất.

🔹 正統道藏 (Chính Thống Đạo Tạng) – năm 1445

• Biên soạn dưới thời Minh Anh Tông

• Gồm hơn 1.400 bộ

• Khoảng 5.000 quyển

• Sắp xếp theo Tam Động – Tứ Phụ hoàn chỉnh

Sau đó bổ sung:

🔹 萬曆續道藏 (Vạn Lịch Tục Đạo Tạng)

• Thời Minh Thần Tông

• Bổ sung kinh văn mới

➡ Bản Chính Thống Đạo Tạng là nền tảng cho nghiên cứu hiện đại.

VI. Thời Thanh (1644–1912)

Triều 清朝 (Nhà Thanh) không biên soạn Đạo Tạng mới quy mô lớn, nhưng:

• Tái khắc in

• Sưu tầm lại các bản thất lạc

• Lưu trữ trong hoàng cung

Tuy nhiên, ảnh hưởng Đạo giáo suy giảm so với Phật giáo và Nho giáo.

VII. Thời cận – hiện đại

Thế kỷ XX:

• Đạo Tạng được bảo tồn tại Bạch Vân Quán (北京白雲觀)

• Nhiều học giả phương Tây bắt đầu nghiên cứu

• Xuất hiện bản in chụp ảnh hiện đại

Hiện nay:

• Đạo Tạng được số hóa

• Trở thành nguồn tư liệu quan trọng cho nghiên cứu tôn giáo và văn hóa Đông Á

VIII. Tổng kết theo mốc thời gian

IX. Nhận định học thuật

Đạo Tạng là kết quả của:

• Hơn 1.000 năm tích lũy

• Sự kết hợp giữa triết học, nghi lễ và thực hành tu luyện

• Ảnh hưởng qua nhiều tông phái

Nếu Đạo Đức Kinh là hạt giống,
thì các lần biên soạn Đạo Tạng là quá trình vun trồng thành rừng.